Het verhaal van een stad

01 09 2016 30 09 2016 TENTOONSTELLING

Het verhaal van een stad

verleden en heden, hand in hand

Nadat Oostende zijn functie als vestingstad verloor, werd bij de ontmanteling van de stad werk gemaakt van het stedelijke landschap. De stad werd klaar gemaakt om programma, bezoekers en bewoners ruimte te geven. Naast het organiseren van de bewegingen door het gebouwde werden de nodige landmarks uitgezet. Het kursaal kreeg zijn huidige positie, de vestingen werden omgetuned tot dijken en parken. Het was duidelijk dat de ambitie van de stad ruimer was dan de gerecupereerde zone van de vestigingen.
In de naoorlogse periode ontwikkelde Oostende zich in snel tempo. De stad schoof op richting de rand met als gevolg de typische lintbebouwing langs de steenwegen waar invulling tussen de assen pas later aan te pas kwam. In onze huidige tijd merken we een omgekeerde beweging; de rand wordt vergroend en men onderneemt pogingen om vanuit de rand radialen richting de binnenstad te trekken.
Benieuwd hoe verleden en toekomst verweven zijn met elkaar? Dan is deze expo een must-see. De samenstelling is van de hand van Tom Van Mieghem, architect.

OPEN MONUMENTENDAG 2016 – NOTA OVER “het verhaal van een stad”
geschreven door Tom Van Mieghem

In september vindt in Europa opnieuw de Open Monumentendag plaats. Het is de dag dat heel wat steden in Europa hun monumenten openstellen voor het publiek. Ook in Oostende gaan op de tweede zondag van september de deuren van heel wat monumenten open. Het uitgangspunt van deze dag bestaat erin een breder draagvlak te creëren voor het onroerend erfgoed, zijn waarden en de zorg ervoor.

GEBOUWD PATRIMONIUM ALS GETUIGENIS VAN STEDELIJKHEID
Gebouwen werden gebouwd omdat er ruimtelijke noden waren. Noden rond huisvesting, productie van handelswaren, verwerken van grondstoffen, plekken om diensten te verlenen…. Zo bouwden we huizen, fabrieken, ziekenhuizen, stadhuizen, theaters, gerechtsgebouwen,….. Ze vormen het gebouwd patrimonium van de stad. De stad werd geordend om deze gebouwen een plaats te geven. Sommige plaatsen waren centraler gesitueerd en daarom meer geschikt om de publieke programmaonderdelen van de stad te ontvangen, terwijl andere plekken iets rustiger waren of de nabijheid van een park genoten. Zo kwamen gebouwen te staan langs lanen, straten, pleinen, aan de rand van een park, aan een dok in de haven, langs een wandelpromenade die het strand afzoomt, ….
Die plek in de stad creëert ruimtelijke mogelijkheden voor de architectuur. Gebouwen gaan in dialoog met die stedelijke plaatsen. Ze worden deel van de rand van het park, komen naast andere gebouwen in de straat te staan, eisen hun plek op als gebouwde gevel van de markt.
Naast het gebouwd patrimonium van de stad is er het ongebouwde stedelijke landschap van lanen, pleinen, dijken, … die samen de identiteit van een stad gaan bepalen. De stedelijke holtes vormen veelal de leesbare ruimtelijke structuren van onze steden. Deze structurerende laag van de stad genereert specifieke ruimtelijke condities voor de architectuur rondom zich.

STEDELIJKE HOLTES ALS RUIMTELIJKE GETUIGE VAN DE GESCHIEDENIS VAN EEN STAD
Ook in Oostende vormt die laag van de stad een ruimtelijke getuige van zijn geschiedenis. De groeiringen van de stad tekenen zich duidelijk af. De momenten waar de stad de nood had om zijn grens te definiëren, vertalen zich in ruimtelijke figuren die een weerslag zijn van een visie over hoe de stad zou moeten werken. De spelregels die gehanteerd worden bij het uittekenen van de stad blijven dezelfde terwijl het ruimtelijk antwoord toch steeds anders is.
De uitgewerkte randen van de stad waren steeds bewegingen die het mogelijk maakten om de stad te organiseren. Het territorium van de stad krijgt zo verzamelende leegtes die stedelijke velden ont-/omsloten. In het veld krijgen we figuren van bouwblokken die gevormd worden door het clusteren van bouwpercelen. In die structuur van bouwblokken en percelen vinden we ons gebouwd patrimonium terug.
Afhankelijk van de positie in het territorium van de stad en het moment in de tijd vinden we een diversiteit van structurerende leegtes. De uitwerking van die leegtes geven identiteit aan de stad en vormen een kader voor het verhaal van de stad. Deze holtes van de stad werden ontworpen om bepaalde functies te vervullen. Ruimtes die in staat zijn om gelijktijdig aan die veelheid aan functies tegemoet te komen en toch een ruimtelijk geheel vormen, genereren stedelijkheid.

Oostende kent in zijn geschiedenis enkele momenten waarbij de stad een stuk gepland werd. De krijtlijnen werden uitgezet om de stad bewust te laten groeien.

KONINGINNELAAN

IMPACT VAN EEN LIJN
Midden in de kuststad Oostende vinden we een weerbarstige gebogen lijn haaks op de kust. Vreemd voor een stad waar iedereen zicht op zee wil. Wat was de ambitie van deze stedenbouwkundige zet en wat werd het resultaat ?

GROEI VAN DE STAD
Bij de ontmanteling van de stad werd er werk gemaakt van het stedelijke landschap. De stad werd klaar gemaakt om programma, bezoekers en bewoners ruimte te geven. Naast het organiseren van de bewegingen door het gebouwde werden de nodige landmarks uitgezet. Het kursaal kreeg zijn huidige positie, de vestingen werden om getuned tot dijken en parken. Het was duidelijk dat de ambitie van de stad ruimer was dan de gerecupereerde zone van de vestigingen.
Het was de Koning die de nieuwe maat voor de volgende groeiring uitzette. Door het verschuiven van het Kursaal werd ook de positie van het paleis herschikt. De Koning wou de ambiance van de zee en het kursaal vanuit zijn residentie ervaren. De koninklijke chalet werd naar de rand opgeschoven en kreeg een plaats in de duinen.
In navolging van Berlijn en Parijs wou Leopold II dat ook de kuststad een modern stadspark kreeg. Dit als pilootproject binnen de nieuwe stadsuitbreiding. Het was een heel specifiek park, het zou een lint worden dat ontstaat aan de zee en zijn voornaamste massa krijgt ter hoogte van het voormalige bastion 8. De ontwikkeling van de Koninginnelaan, samen met de aanleg van twee squares, een plantsoen en uiteindelijk ook het Maria-Hendrikapark werd één van de mooiste lijnen door de stad.

VERBINDEN
De laan verbindt niet enkel het strand en de zee met het nieuwe stadspark, het zou ook het kruispunt van beide steenwegen doorkruisen. Ter hoogte van Petit Paris zou men onmiddellijk richting strand kunnen kiezen zonder eerst naar de binnenstad te gaan.
Het zou ook de nieuwe ontsluiting vormen richting binnenland. De aansluiting met de nieuwe autoweg richting binnenland had een andere timing waardoor deze as nooit echt als invalsweg heeft gewerkt.
Ze omarmde wel de stedelijke lay-out van de stad. Hierdoor kreeg ze snel het randstedelijk programma toebedeeld. Naast de mooi uitgewerkte squares werden een tennisclub en de koninklijke stallingen deel van het tafereel. De invalsweg werd een luxueuze boulevard.

VERZAMELAAR VAN DIVERSITEIT
De as deed veel meer dan punten op de kaart verbinden. Door haar kwalitatieve vormgeving en inrichting kreeg ze een autonomie waardoor ze krachtig genoeg was om andere condities rond haar te verzamelen.
Ter hoogte van de zee werd met gaanderijen, paleizen en promenades een enorm stedelijk theater voorbereid. In de polder werd een sierlijk stadspark gerealiseerd. Tussen beide polen lag er een stuk agrarisch gebied klaar om stedelijk weefsel te worden. Het zouden wijken worden met mooie burgerwoningen die de stadsboulevard delen. Ze vormde het stichtende moment voor dit stadsdeel en slaagde er in om diverse schalen naast elkaar stad te laten zijn.

MARKTCONFORM
De uitbouw van deze stad was ambitieus waardoor de nodige fondsen gezocht moesten worden.
Het tracé van de nieuwe as liep hoofdzakelijk door overheidsgronden en stadseigendommen. Dit agrarisch gebied werd getransformeerd tot de meest luxueuze boulevard van de stad waardoor het project de nodige meerwaarde genereerde.

LIJN IN DE STAD
Wat betekent deze lijn vandaag voor de stad ? Verzamelt zij nog weefsel ? Vormt ze nog steeds het rijgsnoer van stedelijke, publieke functies ? Heeft ze nog het statuut van autonome vorm waarrond de stad zich ontplooit ?
Is het park, is het een verbindingsweg, ….. ? Deze unieke holte in de stad kampt met dezelfde problematiek van vele van onze publieke ruimten. Het zou de plek kunnen zijn waar de gelaagdheid van de stad juist terug geïnstalleerd kan worden. De uitdaging bestaat er in om de vorm te renoveren zodat ze terug in alle lagen van de stad bemiddelt.

TENTOONSTELLING 01 09 2016 30 09 2016
Nieuwe Gaanderijen
Zeedijk
8400 Oostende